Sống ở thế chủ động – Phần cuối: Việt Nam – Quốc gia khởi nghiệp: Tại sao không?

248
Tác giả Nguyễn Tuấn Quỳnh

(Cafenews)-Tại Việt Nam, doanh nghiệp vừa và nhỏ là loại hình chủ yếu và chiếm đa số trong nền kinh tế, gần 97% tổng số doanh nghiệp của cả nước, sử dụng tới 51% lao động xã hội và đóng góp hơn 40% GDP.

Số tiền thuế và phí mà các doanh nghiệp này đã nộp cho nhà nước đã tăng 18,4 lần sau 10 năm. Những con số trên đã khẳng định tầm quan trọng và giá trị mà các doanh nghiệp dân doanh mang lại.

Tuy nhiên, theo một thống kê “bỏ túi”, trong hai năm gần đây, cứ 100 người khởi nghiệp thì 80% đứng trước nguy cơ giải thể chỉ trong năm đầu tiên hoạt động. Nguyên nhân chính xuất phát từ việc thiếu vốn (chiếm 40%); thiếu kiến thức về quản trị điều hành doanh nghiệp vừa và nhỏ (chiếm 50%); thiếu kinh nghiệm thực tế trong môi trường kinh doanh (chiếm 30%). Rõ ràng, xã hội Việt Nam đang chứng kiến sự trỗi dậy ngày càng mạnh mẽ của một thế hệ doanh nhân với tuổi đời ngày càng trẻ.

Họ tự tin, quyết liệt, mạnh mẽ để tự tạo ra việc làm cho bản thân mình và cho nhiều người khác. Dù vậy, để doanh nhân trẻ khởi nghiệp thành công, họ rất cần sự đồng hành của rất nhiều tổ chức và cá nhân.

Bên cạnh đó, khoảng bốn năm trở lại đây, “dòng chảy” khởi nghiệp mới đã thực sự xuất hiện và để lại dấu ấn đậm nét tại Việt Nam. Bất chấp những khó khăn, thị trường khởi nghiệp Việt Nam vẫn đứng trong top 3 Đông Nam Á, cùng với Thái Lan và Indonesia. Điều này chứng tỏ thị trường khởi nghiệp Việt Nam đang có sức sống và tiềm năng phát triển rất mạnh mẽ.

Cuối năm 2013, tôi làm giám khảo cuộc thi Hành trình vì khát vọng Việt với sự tham gia của 30 trường đại học trên toàn quốc, chia thành năm khu vực: đồng bằng sông Cửu Long, TP. Hồ Chí Minh, Tây Nguyên, miền Trung và Hà Nội. Các đội dự thi phải trình bày dự án kinh doanh có liên quan đến ngành nghề hoặc địa phương của mình.

Là thế hệ đàn anh, chứng kiến khát vọng khởi nghiệp của các em thông qua những dự án tâm huyết, tôi rất xúc động. Tuy nhiên, tôi cũng có một băn khoăn lớn khi nhiều dự án chỉ được xây dựng để đi dự thi. Các thí sinh cũng chưa nghĩ đến việc sẽ triển khai nó. Khởi nghiệp như một điều gì đó quá khó và mông lung. Việc này khiến tôi nhớ đến một lớp học ở

Hà Tĩnh có 45 học sinh đều mong muốn trở thành cán bộ nhà nước!

Tôi cũng là giám khảo của nhiều cuộc thi khởi nghiệp khác mà thí sinh là những sinh viên đã tốt nghiệp hoặc đã bắt đầu kinh doanh. Những dự án này ít nhiều đã khả thi hơn nhưng những chủ nhân đều lo lắng, không biết doanh nghiệp của mình sẽ tồn tại được bao lâu khi mà những bước đi chập chững đầu tiên đều khá khó khăn và rủi ro. Đa số đều cảm thấy mình còn thiếu hụt điều gì đó để tự tin điều hành doanh nghiệp – đứa con do mình sinh ra. Một số bạn thì suy nghĩ đơn giản hơn khi cho rằng mình phải mở doanh nghiệp vì không thể xin được việc làm ở nơi khác.

Tôi giảng dạy về khởi nghiệp, về lập dự án kinh doanh, về huy động vốn cho các bạn trẻ ở TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh thành khác. Họ học rất chăm chỉ và đặt ra nhiều câu hỏi hóc búa. Tuy nhiên, tôi nhận ra chưa có một giáo trình nào hoàn chỉnh dạy về khởi nghiệp. Mỗi trung tâm đào tạo, tùy theo nhận thức của mình mà xây dựng những nội dung khác nhau có liên quan đến khởi nghiệp. Sự chia sẻ, hướng dẫn của những doanh nhân thành công với các bạn trẻ khởi nghiệp còn rất ít. Việc hướng dẫn, tư vấn sau khi các bạn học xong khóa khởi nghiệp cũng không nhiều.

Trong khi đó, cách nay nhiều năm, tôi đến bang Oklahoma và được đến thăm một vườn ươm khởi nghiệp của Mỹ. Ở đó, các doanh nhân khởi nghiệp được tạo điều kiện về cơ sở vật chất (văn phòng, tiện nghi…), tài chính cũng như được các chuyên gia có kinh nghiệm tư vấn. Tôi đi dạo vòng quanh và thấy được không khí làm việc say mê của các bạn trẻ ở đó. Tôi ước ao một ngày nào đó, Việt Nam sẽ có nhiều vườn ươm như vậy. Tôi hiểu rất rõ tầm quan trọng của việc thành lập những cơ sở kinh doanh mới tại Mỹ vì quốc gia này rất chú trọng đến vấn đề việc làm. Ngày hôm nay, đến thăm doanh nghiệp của Mỹ thì điều được giới thiệu đầu tiên sẽ là số lượng lao động đang làm việc tại công ty.

Trong khi đó, Việt Nam là quốc gia có trên 50% dân số dưới 26 tuổi. Tỷ lệ thất nghiệp đang là vấn đề đáng báo động, đặc biệt là đối với các trí thức trẻ. Một chiến lược quốc gia về khởi nghiệp, thành lập những doanh nghiệp trẻ có chất lượng, phát triển bền vững và góp phần giải quyết việc làm đang là một vấn đề cấp thiết. Chiến lược này phải bao gồm một môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, cũng như một hệ sinh thái hữu ích cho những doanh nhân trẻ khởi nghiệp.

Hiện nay, chính phủ của nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ cho doanh nhân trẻ khởi nghiệp. Tôi gặp một người bạn – một nghị sĩ và là một doanh nhân người Singapore. Anh cũng là một thành viên trong Hội đồng đánh giá các dự án khởi nghiệp của doanh nhân trẻ Singapore.

Chính phủ Singapore khuyến khích doanh nhân trẻ khởi nghiệp thông qua việc hỗ trợ về tài chính. Các công ty muốn nhận khoản hỗ trợ không hoàn lại trị giá 50 ngàn SGD của chính phủ thì phải nộp và thuyết trình dự án kinh doanh của mình. Anh bạn cho biết, rất nhiều doanh nghiệp trẻ Singapore đã được tiếp sức nhờ khoản vốn này của chính phủ. Hàn Quốc cũng có sự hỗ trợ khác cho doanh nhân trẻ khi yêu cầu các ngân hàng thương mại phải dành một khoản ngân sách để cho doanh nhân trẻ khởi nghiệp vay. Vì chính phủ Hàn Quốc hiểu rằng, tiền vốn là một trong những điểm yếu nhất của doanh nhân khi khởi nghiệp.

Con gái tôi đang học lớp 9 tại trường Việt Úc. Thú thực là tôi khá bất ngờ khi trong chương trình giảng dạy có môn Business (Kinh doanh); trong đó, học sinh được học những kiến thức, các mô hình kinh doanh và cách thiết lập phương án sao cho hiệu quả. Tôi đánh giá rất cao chương trình học này của trường và cho rằng đây là môn học cần thiết giúp học sinh hiểu về kinh doanh để có những định hướng nghề nghiệp ngay ở tuổi này.

Theo thống kê, các doanh nghiệp trẻ thường dễ sụp đổ trong những năm đầu khởi nghiệp. Trong đó, các sinh viên hoặc những người thiếu kinh nghiệm chiếm tỷ lệ khá cao. Một trong những lý do là vì họ không được tiếp cận nhiều với giới quản trị doanh nghiệp để học hỏi, đúc rút ra những bài học phù hợp cho doanh nghiệp của mình.

Những start-up công nghệ có xu hướng thu hút các chuyên gia về công nghệ với kinh nghiệm kinh doanh ít ỏi. Trong một báo cáo thực hiện bởi Cục Quản lý Doanh nghiệp nhỏ của Mỹ đã chỉ ra rằng, 66% các doanh nghiệp mới thành lập ở Mỹ có thể tồn tại trong vòng hai năm, 44% có thể tồn tại trong bốn năm sau đó. Một phân tích khác cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp thất bại chiếm 60% trong năm năm đầu tiên và một số bằng chứng cho thấy con số này có thể lên đến 80% ở Nam Phi.

Tiếp xúc với các em sinh viên và thanh niên Việt Nam trong những năm gần đây, tôi cảm nhận rất rõ khát khao khởi nghiệp và làm giàu chính đáng của các em. Đây là một điều hết sức đáng quý. Để Việt Nam có thể trở thành một quốc gia khởi nghiệp, rất cần sự kết hợp đồng bộ giữa chính phủ, các tổ chức chính trị xã hội có liên quan, nhà trường, các thế hệ doanh nhân thành đạt và nỗ lực tự thân của những bạn trẻ.

Về phía chính phủ, cần đẩy mạnh việc cải thiện môi trường kinh doanh thông thoáng, thuận lợi, hạn chế tiêu cực, tham nhũng trong bộ máy, ban hành chiến lược phát triển kinh tế quốc gia ngắn và dài hạn cũng như cơ chế chính sách hỗ trợ thiết thực cho thanh niên khởi nghiệp. Việc cổ phần hóa doanh nghiệp quốc doanh cũng cần phải thực hiện nhanh và quyết liệt. Một hệ sinh thái tích cực, hữu ích bao gồm đào tạo, tư vấn, vốn và những chính sách ưu đãi ban đầu là rất cần thiết cho doanh nhân khởi nghiệp. Mô hình vườn ươm doanh nghiệp cần được đúc kết, điều chỉnh để có thể nhân rộng trong cả nước. Ngoài ra, việc khuyến khích khởi nghiệp nên được xem là vấn đề sống còn của quốc gia.

Các tổ chức chính trị, xã hội như: Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Thanh niên, Hội Doanh nhân… cần xem việc khuyến khích khởi nghiệp và hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm của tổ chức.

Các thế hệ doanh nhân thành công nên sẵn lòng hỗ trợ, tư vấn và chia sẻ với thanh niên khởi nghiệp. Các chương trình như Mỗi doanh nhân là một người thầy cần tổ chức thực hiện và triển khai trong cả nước.

Đối với chương trình giảng dạy trong nhà trường, cần sớm nghiên cứu và đưa vào giảng dạy môn học kinh doanh, tốt nhất là ở cuối cấp II. Đối với chương trình đào tạo đại học thì nên có mối liên hệ càng mật thiết với các doanh nghiệp càng tốt.

Cuối cùng, các bạn trẻ đang hăm hở khởi nghiệp cần trang bị cho mình những kiến thức, kỹ năng cần thiết, cũng như một thái độ dấn thân, sẵn sàng trải nghiệm và học hỏi không ngừng. Có như vậy thì mới hy vọng Việt Nam trở thành một quốc gia khởi nghiệp trong thời gian sắp tới.

Vườn ươm doanh nghiệp

Vườn ươm doanh nghiệp (VUDN) là một địa điểm cung cấp một tổ hợp các dịch vụ, dành cho cá nhân hoặc doanh nghiệp nhỏ, bao gồm không gian văn phòng, thời hạn cho thuê linh hoạt, hỗ trợ về công nghệ, tài chính và kỹ thuật (như marketing, pháp lý, tài chính, nhân sự và các dịch vụ phát triển kinh doanh).

Thực tiễn của các nước và cả Việt Nam cho thấy, sau năm năm hoạt động độc lập, tỷ lệ doanh nghiệp tự phát triển tồn tại là 10%, nhưng đối với các doanh nghiệp có sự hỗ trợ của vườn ươm thì tỷ lệ này là 20-40%, thậm chí cao hơn. Do vậy, các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp được coi là một công cụ rất hữu hiệu để hỗ trợ và gây dựng phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiềm năng.

10 quốc gia khởi nghiệp

Theo một báo cáo mới đây của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), có 4/10 quốc gia lý tưởng để bắt đầu công việc kinh doanh nằm trong số những nền kinh tế nhỏ bé nhất ở các nước phát triển. Trong khi Mỹ và Anh tiếp tục là lựa chọn hàng đầu thì không ít người sẽ phải ngạc nhiên khi thấy Bồ Đào Nha hay New Zealand cũng có tên trong danh sách.

Để chọn ra những quốc gia tốt nhất để khởi nghiệp, OECD đã xem xét những tiêu chí như: thời gian, thủ tục pháp lý cần thiết để doanh nghiệp đi vào hoạt động, chi phí thực hiện các thủ tục nói trên so với thu nhập bình quân đầu người và phần vốn góp tối thiểu.

Dưới đây là bảng xếp hạng 10 quốc gia khởi nghiệp kinh doanh dễ dàng và thuận lợi nhất:

  1. New Zealand
  2. Úc
  3. Canada
  4. Mỹ
  5. Ireland
  6. Anh
  7. Hàn Quốc
  8. Pháp
  9. Bồ Đào Nha
  10. Chile

ISRAEL – Quốc gia khởi nghiệp

Israel là một quốc gia nhỏ cả về diện tích và dân số. Đất nước này phải đối mặt với nhiều khó khăn như thiếu nước, thiếu tài nguyên, chưa kể đến các khoản chi lớn cho an ninh quốc phòng. Tuy nhiên, trải qua nhiều năm lịch sử, Israel đã biến những khó khăn nói trên trở thành lợi thế. Đặc trưng của hệ sinh thái khởi nghiệp Israel là sự đầu tư lớn vào nghiên cứu phát triển. Israel là quốc gia có nguồn chi lớn nhất từ GDP cho nghiên cứu phát triển (khoảng 4,3% trong năm 2013). Phần lớn trong số đó là dành cho nghiên cứu phát triển kinh doanh (chiếm 80% tổng chi phí cho nghiên cứu và phát triển năm 2013).

Chìa khóa thành công của hệ sinh thái khởi nghiệp Israel là sự kết hợp giữa môi trường kinh doanh năng động, được hỗ trợ bởi quỹ đầu tư mạo hiểm, hoạt động mạnh mẽ của một số lượng lớn các công ty đa quốc gia, và cả các công ty khởi nghiệp, nơi khơi nguồn đổi mới. 

Israel là một trong những nước đã đi lên phát triển bằng trí tuệ, bằng các công nghệ hiện đại thông qua việc phát huy tiềm năng của đội ngũ doanh nhân trẻ sử dụng những kết quả nghiên cứu khoa học mới, hiện đại một cách thành công.

>>Phần 10: Tài sản mối quan hệ

>>Phần 9: Những “ngôi sao cô đơn” trong công việc

>>Phần 8: Kinh nghiệm sẻ chia

Nguyễn Tuấn Quỳnh


Trích “Sống ở thế chủ động, sách của Nguyễn Tuấn Quỳnh – CEO Saigon Books – do Saigon Books & NXB Thế giới ấn hành 2018